Diyabet, uzun süre belirti vermeden ilerleyebilen ve kontrol altına alınmadığında kalp, böbrek, göz ve sinir sistemini etkileyebilen önemli bir sağlık sorunu olarak öne çıkıyor. 14 Kasım Dünya Diyabet Günü kapsamında açıklamalar yapan İstanbul Okan Üniversitesi Hastanesi İç Hastalıkları Uzmanı Dr. Öğr. Üyesi Meral Maralcan, özellikle tip 2 diyabetin uzun süre fark edilmeden ilerleyebileceğine dikkat çekiyor. Bu bağlamda erken tanı ve düzenli taramanın önemi vurgulanıyor.
Diyabet, insülin direnci, insülin eksikliği veya her iki durumun bir arada bulunması sonucunda kan şekerinin yükselmesiyle gerçekleşiyor. Tip 1 diyabette bağışıklık sistemi, insülin üreten hücrelere zarar verirken, tip 2 diyabette vücut insüline yeterince yanıt verememektedir. Ayrıca, gebelikte ortaya çıkan gestasyonel diyabet de diyabet türleri arasında yer alıyor.
Diyabetin İlk Belirtilerini Gözden Kaçırmayın
Diyabetin erken dönem belirtilerinin günlük yaşamda farklı sağlık sorunlarıyla karıştırılabileceğini belirten Dr. Maralcan, dikkat edilmesi gereken belirtileri şu şekilde sıralıyor:
- Sık idrara çıkma, aşırı susama ve ağız kuruluğu
- Nedensiz kilo kaybı, halsizlik ve yorgunluk
- Bulanık görme, sık enfeksiyon geçirme
- Yaraların geç iyileşmesi
- El ve ayaklarda uyuşma veya karıncalanma
Dr. Maralcan, özellikle tip 2 diyabetin uzun süre belirti vermeden ilerleyebileceğine dikkat çekiyor ve risk grubundaki kişilerin şikâyet beklemeden düzenli kontrol yaptırması gerektiğini vurguluyor.
35 Yaşından İtibaren Diyabet Taraması Önem Taşıyor
Dr. Maralcan, 35 yaşından itibaren kilosundan bağımsız olarak herkesin üç yılda bir diyabet taraması yaptırmasını öneriyor. Fazla kilolu ve ek risk faktörleri bulunan kişilerin ise daha erken yaştan itibaren daha sık değerlendirilmesi gerektiğini ifade ediyor.
Diyabet açısından başlıca risk faktörleri arasında ailede diyabet öyküsü, fazla kilo, obezite, yüksek tansiyon, HDL kolesterol düşüklüğü ve trigliserid yüksekliği bulunuyor. Ayrıca daha önce prediyabet tanısı almış olmak ve gebelik diyabeti öyküsü de önemli risk unsurları arasında sayılmakta.
Prediyabeti olan kişilerin yılda bir, gebelik diyabeti öyküsü bulunanların ise doğum sonrası değerlendirme sonrası en az üç yılda bir taranması önerilmektedir.
Açlık Kan Şekeri ve HbA1c Testleri Erken Tanıda Önemli
Diyabet tanısında açlık kan şekeri ve HbA1c testlerinin önemli olduğunu vurgulayan Dr. Maralcan, açlık kan şekerinin en az sekiz saatlik açlık sonrası ölçüldüğünü, HbA1c testinin ise son iki-üç aylık ortalama kan şekeri düzeyini yansıttığını ifade ediyor. Bazı durumlarda tanının doğrulanması için ikinci ölçüm veya şeker yükleme testi (OGTT) gerektiği belirtildi.
Prediyabet Döneminde Alınan Önlemler Diyabet Riskini Azaltabilir
Prediyabet döneminde yaşam tarzı değişiklikleriyle tip 2 diyabete ilerleme riskinin azaltılabileceğini belirten Dr. Maralcan, şu önerilerde bulunuyor:
- Fazla kilo varsa başlangıç ağırlığının yaklaşık yüzde 5-7’sinin verilmesi
- Haftada en az 150 dakika orta tempolu fiziksel aktivite yapılması
- Şekerli içeceklerin azaltılması ve liften zengin beslenilmesi
- Sigara kullanılıyorsa bırakılması
Ayrıca, bazı hasta gruplarında hekim değerlendirmesi ile ilaç tedavisinin de uygulanabileceği belirtildi.
Diyabet Kalp, Böbrek, Göz ve Sinir Sistemini Etkileyebiliyor
Uzun süre yüksek seyreden kan şekeri, küçük ve büyük damar yapılarında hasara yol açabiliyor. Kalp damarlarının etkilenmesi kalp krizi ve felç riskini artırırken, böbrek hasarı ilerleyen süreçte böbrek yetmezliğine neden olabiliyor. Göz damarlarının zarar görmesi görme kaybına, sinir hasarı ise el ve ayaklarda uyuşma, yanma ve his kaybına yol açabiliyor. Bu durum ayak yaraları ve enfeksiyonları açısından da risk oluşturuyor.
Düzenli Kontroller Diyabet Yönetiminin Ayrılmaz Bir Parçası
Diyabet hastalarının tedavi sürecinde düzenli takiplerini aksatmamaları gerektiğini vurgulayan Dr. Maralcan, takip sürecinde şu kontrollerin önemine dikkat çekiyor:
- HbA1c: Durumu stabil ve hedefe ulaşmış kişilerde yaklaşık altı ayda bir, tedavi değişikliğinde veya hedefe ulaşılamadığında üç ayda bir kontrol edilmesi.
- Böbrek: Böbrek fonksiyonları ve protein kaybının düzenli değerlendirilmesi.
- Göz: Göz dibi muayenesinin yapılması ve sonuçlara göre düzenli tekrarlanması.
- Ayaklar: Düzenli muayene ve yılda en az bir kez değerlendirme.
- Kan basıncı ve kolesterol: Düzenli takip.
Kan şekeriyle birlikte tansiyon ve kolesterolün de kontrol altında tutulmasının önemine vurgu yapan Dr. Maralcan, diyabetin erken tanı, sağlıklı yaşam alışkanlıkları ve düzenli hekim takibiyle yönetilebileceğini belirtiyor.
