Diz ve kalça kireçlenmesi, yaşam süresinin uzaması ve hareketsiz yaşam alışkanlıklarının artmasıyla birlikte her geçen yıl daha fazla kişiyi etkilemektedir. Ancak, birçok hasta "Henüz protez için erken", "Biraz daha dayanayım" veya "Ameliyat olursam uzun süre yürüyemem" gibi yanlış inanışlar nedeniyle cerrahi tedaviyi yıllarca ertelemektedir. Oysa uzmanlara göre, doğru zamanda yapılan protez ameliyatı sadece ağrıyı ortadan kaldırmakla kalmıyor, kişinin hareket kabiliyetini koruyarak yaşam kalitesini de önemli ölçüde artırıyor.
Ortopedi alanındaki teknolojik gelişmeler, protez cerrahisini önemli ölçüde değiştirmiştir. Minimal invaziv cerrahi teknikleri sayesinde ameliyatlar daha küçük kesilerle gerçekleştirilebilmekte, kaslar, tendonlar ve çevre dokular mümkün olduğunca korunmaktadır. Böylece hastalar daha az ağrı hissediyor, daha kısa sürede ayağa kalkabiliyor ve günlük yaşamlarına daha hızlı dönebilmekte. Gelişen implant teknolojileri ve kişiye özel planlama yöntemleri, protez ameliyatlarındaki başarı oranlarını daha da yükseltmektedir. Acıbadem Üniversitesi Tıp Fakültesi Ortopedi ve Travmatoloji Anabilim Dalı Öğretim Üyesi ve Acıbadem Üniversitesi Uluslararası Eklem Sağlığı Uygulama ve Araştırma Merkezi Kurucusu Prof. Dr. Javad Parvizi, protez cerrahisinde zamanlamanın en önemli faktörlerden biri olduğunu belirterek, hastaların ağrıyla yıllarca yaşamayı tercih etmelerinin doğru bir yaklaşım olmadığını vurgulamaktadır.
Prof. Dr. Javad Parvizi, hastaların önemli bir bölümünün ameliyat kararını uzun süre ertelediğini dile getirmektedir. "Oysa hastalık ilerledikçe yalnızca eklemdeki hasar artmıyor; kas gücü azalıyor, hareket kabiliyeti kısıtlanıyor ve kişinin genel fiziksel kondisyonu da olumsuz etkileniyor. Bu durum, ameliyat sonrası rehabilitasyon sürecini zorlaştırabiliyor" diye eklemektedir. Protez kararı, yalnızca röntgen görüntülerine göre verilmiyor. Hastanın günlük yaşamı, ağrı düzeyi, yürüme mesafesi, merdiven çıkabilme durumu, gece ağrıları ve yaşam kalitesindeki değişiklikler de değerlendirmeye alınıyor. "Doğru zamanlama, hastanın yaşam kalitesinin belirgin şekilde bozulduğu ancak kas yapısının ve genel sağlık durumunun hala güçlü olduğu dönemdir" diyen Parvizi, bu dönemlerde yapılan cerrahilerden alınan fonksiyonel sonuçların genellikle çok daha başarılı olduğunu ifade etmektedir.
Protez Ameliyatlarında Dokuları Koruyan Minimal İnvasiv Cerrahi
Günümüzde diz ve kalça protezi ameliyatlarında minimal invaziv cerrahi tekniklerinin giderek daha fazla tercih edildiğini belirten Prof. Dr. Javad Parvizi, bu yöntemin temel amacının yalnızca kesi boyutunu küçültmek olmadığını vurgulamaktadır. "Minimal invaziv cerrahide asıl hedef, ameliyat sırasında kaslara, tendonlara ve diğer sağlıklı dokulara mümkün olduğunca az müdahale etmektir. Çevre dokuları koruduğunuzda, hastanın ameliyat sırasında yaşayabileceği kan kaybı azalıyor, ameliyata bağlı sonrasında görülebilecek ağrılar hafifliyor ve iyileşme süreci daha konforlu ilerliyor" şeklinde yorum yapmaktadır.
Prof. Dr. Javad Parvizi, geçmişte protez ameliyatı sonrasında hastaların uzun süre hastanede kalmasının ve hareket etmekten çekinmesinin yaygın olduğunu, bugün ise cerrahi teknikler, anestezi yöntemleri ve rehabilitasyon uygulamalarındaki gelişmeler sayesinde bu tablonun büyük ölçüde değiştiğini ifade etmektedir. "Uygun hastalar, ameliyatın ardından saatler içinde ayağa kalkabiliyor, kısa yürüyüşlere başlanabiliyor ve çoğu hasta birkaç gün içinde evine dönebiliyor. Erken hareket etmek hem kas kaybını önlüyor hem de iyileşmeyi hızlandırıyor" diye eklemektedir.
Protez İçin Yaş Değil, Hastanın İhtiyacı Önemli
Toplumda sık karşılaşılan "Henüz protez için çok gencim" düşüncesinin her zaman doğru olmadığını belirten Prof. Dr. Javad Parvizi, tedavi kararının kronolojik yaştan çok hastanın fonksiyonel durumuna göre verildiğini söylemektedir. "50 yaşındaki bir hastanın yaşam kalitesi ciddi şekilde bozulmuşsa, yalnızca yaşını gerekçe göstererek ameliyatı ertelemek doğru değil. Aynı şekilde ileri yaştaki ancak genel sağlık durumu iyi olan birçok hasta da başarılı protez ameliyatı olabilir. Önemli olan doğru hasta seçimi ve doğru zamanlamadır" diye vurgulamaktadır.
Prof. Dr. Javad Parvizi, tedavinin gecikmesiyle birlikte ağrı nedeniyle hareketin azaldığına, bunun da kilo artışı, kas zayıflığı ve denge problemlerine yol açarak hastanın genel sağlığını olumsuz etkileyebileceğine dikkat çekmektedir.
Aklı Protezlerle Kişiye Özel Tedavi
Protez teknolojilerindeki gelişmelerin yalnızca kullanılan malzemelerle sınırlı olmadığını ifadelendiren Prof. Dr. Javad Parvizi, günümüzde hastanın anatomisine ve yaşam tarzına göre planlanan yeni nesil "akıllı protez" yaklaşımlarının giderek yaygınlaştığını belirtmektedir. "Artık her hastaya aynı protezi uygulamıyoruz. Hastanın kemik yapısı, bağ dengesi, hareket beklentisi ve günlük yaşam alışkanlıkları ayrıcalıklı olarak değerlendiriliyor. Bu sayede kişiye özel planlama yapılarak protezin doğal eklem hareketine en yakın performansı göstermesi hedefleniyor" demektedir. Yeni nesil implant tasarımları ve gelişmiş ölçüm teknolojileri sayesinde protezlerin daha doğal hareket hissi sunduğunu belirten Prof. Dr. Javad Parvizi, bunun hasta memnuniyetini de artırdığını ifade etmektedir: "Gelecekte sensör teknolojileriyle donatılmış akıllı protezlerin daha yaygın kullanılmasını bekliyoruz. Bu sistemler protezin performansını takip edebilecek, hastanın hareket düzeni hakkında veri sağlayabilecek ve gerektiğinde hekime önemli bilgiler sunabilecektir. Ortopedide giderek daha kişiselleştirilmiş ve veri odaklı bir döneme giriyoruz."
Amaç Yalnızca Ağrıyı Gidermek Değil, Hareketli Bir Yaşam Kazandırmak
Prof. Dr. Javad Parvizi'ye göre protez cerrahisinin başarısı yalnızca ameliyatın teknik olarak iyi yapılmasıyla ölçülmüyor. Hastanın yeniden yürüyebilmesi, merdiven çıkabilmesi, sosyal yaşamına katılması ve bağımsızlığını koruyabilmesi de tedavinin önemli hedefleri arasındadır. "Bugün protez cerrahisindeki hedefimiz sadece ağrıyı ortadan kaldırmak değil; hastalarımızın yeniden aktif, üretken ve hareketli bir yaşam sürmesini sağlamak. Doğru zamanda uygulanan modern cerrahi yöntemler ve kişiye özel tedavi planlaması sayesinde bunu çok daha başarılı bir şekilde gerçekleştirebiliyoruz" şeklinde sözlerini sonlandırmaktadır.
