Günümüzde vegan beslenme, sağlık, çevresel kaygılar ve hayvan refahı gibi pek çok gerekçeyle tercih edilmektedir. Ancak, et, balık, tavuk, süt, süt ürünleri ve yumurta gibi hayvansal kaynaklı besinlerin tüketilmediği bu diyet modelinde, dikkat edilmesi gereken önemli bir nokta bulunmaktadır. Vegan beslenmede, çıkarılan hayvansal gıdaların yerine hangi besinlerin, ne miktarda ve hangi çeşitlilikte ekleneceği kişinin ihtiyaçlarına göre doğru bir biçimde planlanmalıdır.
İstanbul Okan Üniversitesi Hastanesi Beslenme ve Diyet Kliniği’nden Dyt. Ecem Çiçek Çakmak, vegan beslenmenin sağlık açısından tek başına “sağlıklı” ya da “sağlıksız” olarak değerlendirilemeyeceğini belirtmektedir. Her bireyin enerji ve besin ögesi ihtiyacının farklı olduğunu vurgulayan Çakmak, yaş, cinsiyet, fiziksel aktivite düzeyi ve bireysel hedeflerin beslenme planını doğrudan etkilediğini ifade etmektedir. Bu nedenle, hazır bir beslenme listesinin herkes için uygulanması yerine, bireylerin ihtiyaçlarına uygun bir plan oluşturulmasının daha doğru olduğunu ifade etmektedir. Uzun süreli vegan beslenmede ise, besin ögesi yeterliliğinin belirli aralıklarla değerlendirilmesi ve gerekli durumlarda beslenme planının güncellenmesi gerektiğini vurgulamaktadır.
Vegan beslenmede, protein, B12 vitamini, demir, kalsiyum, iyot, D vitamini, çinko ve omega-3 yağ asitlerinin yeterliliğine özellikle dikkat edilmesi gerekmektedir. Bu nedenle, baklagiller, soya ürünleri, tam tahıllar, sebzeler, meyveler, kuruyemişler ve tohumlar gibi farklı besin gruplarının dengeli bir şekilde tüketilmesi önem kazanmaktadır. Gerekli durumlarda zenginleştirilmiş besinler ve takviyelerin uzman görüşü doğrultusunda ele alınması gerektiği belirtilmektedir.
Bilimsel Araştırmalar da Söylüyor: Eksikleri İhmal Etmeyin
Academy of Nutrition and Dietetics tarafından 2025 yılında yayınlanan güncel bir değerlendirmede, uygun şekilde planlanan vegan ve vejetaryen beslenme modellerinin yetişkinler için beslenme açısından yeterli olabileceği belirtilmektedir. Bununla birlikte, bireysel ihtiyaçların ve besin ögesi yeterliliğinin göz önünde bulundurulmasının önemi vurgulanmaktadır. Ayrıca, 141 araştırmanın değerlendirildiği bir çalışmada, vegan bireylerin B12 vitamini, kalsiyum ve iyot alımının daha düşük olabileceği bildirilmiştir. Bu sonuçlar, tek bir besin grubunu “iyi” veya “kötü” olarak değerlendirmekten ziyade, beslenme düzeninin bütününü ele almanın gerekliliğini ortaya koymaktadır.
Dyt. Ecem Çiçek Çakmak, vegan beslenmeye geçişin, kişinin mevcut alışkanlıklarının değerlendirilmesiyle başlaması gerektiğini belirtmektedir. Ayrıca, vegan beslenmeye geçişte önceliğin, bir anda tüm alışkanlıkların değiştirilmesi değil; beslenme düzeninin sürdürülebilir bir şekilde yeniden yapılandırılması olduğunu vurgulamaktadır. Gerektiğinde kan değerlerinin takip edilmesi ve profesyonel değerlendirme doğrultusunda hareket edilmesi, sürecin sağlıklı bir şekilde yürütülmesine destek olmaktadır.
Sonuç olarak, vegan beslenmede dikkat edilmesi gereken temel noktalar arasında bireysel ihtiyaçların gözetilmesi, dengeli beslenme ve düzenli sağlık kontrolleri yer almaktadır. Kişiye özel planlama ve uzman desteği ile sağlıklı bir vegan beslenme düzeni oluşturulabilir.
