50 yaş, sadece bir takvim dönüm noktası değil, aynı zamanda sağlık açısından kritik bir eşik olarak değerlendirilmektedir. Bu dönemde vücutta hücre yenilenmesi yavaşlar, metabolizma hızı kaybolur ve kas kütlesi azalırken yerini yağ dokusu almaya başlar. Bunun yanı sıra, damar esnekliği ve kemik yoğunluğundaki azalma, vücudu kronik hastalıklara karşı daha hassas bir hale getirir. Alışkanlıklarımız ise bu süreçte nasıl bir yaşam süreceğimizin en güçlü belirleyicisi olmaktadır. Sağlıklı beslenme, düzenli spor yapma, stresi yönetme ve yeterli uyku, biyolojik yaşlanmanın etkilerini belirgin ölçüde azaltmaktadır.
Ayrıca, düzenli yapılan test ve tarama programları, hastalıkların erken teşhis edilmesinde ve bazı hastalıkların önlenmesinde hayati bir rol oynamaktadır. Acıbadem Üniversitesi Atakent Hastanesi İç Hastalıkları Uzmanı Prof. Dr. Hakan Yavuzer, günümüzde yaşlanmanın artık bir “gerileme” süreci olarak görülmediğini ifade ederek, “Doğru yaşam alışkanlıkları ve düzenli tıbbi taramalar sayesinde hem yaşam süresi uzamakta hem de yaşam kalitesi belirgin şekilde artmaktadır. Aktif, enerjik ve konforlu bir ikinci bahar yaşamak mümkündür” şeklinde konuşmaktadır.
Kendimi iyi hissediyorum hatasına düşmeyin!
Prof. Dr. Hakan Yavuzer, yaşlılıkla birlikte organ ve sistem rezervlerindeki azalma ve değişimlerin düzenli kontrollerle izlenmesinin önemine dikkat çekmektedir. "Kendimi iyi hissediyorum, doktora gitmeme gerek yok" düşüncesinin, ileri yaşlardaki en büyük yanılgılardan biri olduğunu vurgulayan Yavuzer, kalp-damar hastalıkları ve kanser gibi ciddi hastalıkların çoğu zaman belirtiler göstermeden ilerlediğini belirtmektedir. Bu nedenle, test yaptırmak için şikayetlerin başlamasını beklemek büyük bir risk taşımaktadır. Düzenli tarama programları, hastalıkları henüz belirti vermedikleri dönemde tespit etmektedir. Erken tedaviye başlanması sayesinde komplikasyonlar önlenebilmekte ve hayat riski önemli ölçüde azaltılmaktadır.
Metabolik sistem değerlendirmesi
Diyabet, insülin direnci ve tiroit hastalıkları, yaş ilerledikçe metabolizma hızının düşmesi ve genetik faktörlerin etkisiyle ortaya çıkabilmektedir. Açlık glukoz, üç aylık glukoz ortalaması (HbA1c), insülin direnci (HOMA-IR), kan lipid düzeyleri, tiroit fonksiyonları, karaciğer ve böbrek fonksiyonları, B12 vitamin düzeylerinin tespiti, büyük önem taşımaktadır. Obezite sorunları ve hastalık tespit edilen durumlarda ise yılda 2-3 kez test tekrarı önerilmektedir.
Kardiyolojik değerlendirme
Dünya Sağlık Örgütü (DSÖ), sağlıklı bir yaşam için günlük tuz tüketimini 5 gramın altında belirlese de, Türkiye’de kişi başı günlük ortalama tuz tüketimi yaklaşık 10,2 gram civarındadır. Prof. Dr. Hakan Yavuzer, bu yüksek tüketimin 50 yaş üzerindeki bireylerde damar sertliği, hipertansiyon ve buna bağlı kalp krizi ile inme riskini artırdığını belirtmektedir. Düzenli kan basıncı ölçümü, EKG, efor testi, ekokardiyografi ve yılda bir kez rutin kalp-damar kontrollerinin hayati önemde olduğunu söyleyen uzman, risk faktörleri ve ek hastalıklara göre kontrol sıklığının artırılabileceğini ifade etmektedir.
Kanser taraması
Yaş ilerledikçe kanser riski artmaktadır. Bu nedenle kanser tarama programları, 50 yaş sonrasında daha da önem kazanmaktadır. Kolon kanseri için kolonoskopi, erken teşhis için altın standart yöntem olarak görülmektedir. Bunun yanı sıra dışkıda gizli kan testine de başvurmak mümkündür. Kolonoskopi ile yakalanan poliplerin kanser öncesinde çıkarılması, kanserin gelişimini önleyebilir. Eğer risk faktörü yoksa, 50 yaşından itibaren 10 yılda bir kolonoskopi önerilmektedir. Ayrıca, akciğer kanseri için özellikle uzun yıllar sigara öyküsü olan kişilerde düşük doz bilgisayarlı tomografi önerilmektedir.
Kadınlar için meme ve rahim ağzı kanseri
Yaş ilerledikçe kadınlarda meme ve rahim ağzı kanseri riski artmaktadır. Mamografi ve pap smear testleri ile HPV taraması, yaşamı tehdit eden bu kanser türlerini erken dönemde tespit etmede büyük önem taşımaktadır. 40 yaşından itibaren mamografi ve 65 yaşına kadar hekimin önerdiği sıklıkta pap smear ve HPV taraması yapılması gerekmektedir.
Erkekler için prostat kanseri
Prostat kanserinin erken tespiti için prostat spesifik antijen (PSA) testi ve ürolojik muayene son derece önemlidir. Ürolojik muayenenin 1-2 yılda bir tekrarı yaşamsal önem taşımaktadır.
Kemik taraması
Kadınlarda menopozla birlikte hormonal eksilmelere bağlı olarak osteoporoz (kemik erimesi) riski artmaktadır. Kemik yoğunluğunun ölçümünün ve D vitamini seviyelerinin yıllık olarak tekrar edilmesi önerilmektedir.
Bilişsel ve ruhsal değerlendirme
Yaşlılıkta unutkanlığın normal bir durum olarak kabul edilmesi, önemli bir yanılgıdır. Günlük yaşamı etkileyen unutkanlık artışının uyarıcı olmalıdır. Erken evre demans ile normal yaşlanmaya bağlı bellek değişikliklerinin değerlendirilmesi, mental durum testleri ile yılda bir kez yapılmalıdır. Ayrıca yaşlılık depresyonunun, gençlerden farklı olarak beden ağrıları, isteksizlik ya da unutkanlıkla maskelendiği unutulmamalıdır.
İşitme ve görme taramaları
Görme sorunları, dengeyi etkileyerek düşmelere yol açabilmektedir. Aynı zamanda yaşa bağlı işitme kayıpları, görüntülerin işlenmesi konusunda beyin üzerinde yük oluşturabilmektedir. Tedavi edilmeyen işitme sorunları, demans riskini artırabilmektedir. Her iki alanda da yılda bir kez işitme muayenesi, glokom ve katarakt taraması yapılması önerilmektedir.
